SHBA bllokon Ngushticën e Hor­muz­it, ten­sion mak­si­mal në Lind­jen e Mesme – Trump kër­cënon Iranin, Teherani par­ala­jmëron hak­mar­rje

Sit­u­a­ta në Lind­jen e Mesme ka hyrë në një fazë të rrezik­shme për­shkallëz­i­mi, pasi Shtetet e Bashkuara kanë nisur zba­timin e një bllokade detare ndaj porteve ira­ni­ane në zonën strategjike të Ngushti­ca e Hor­muz­it. Vendi­mi, i cili sipas burimeve ushtarake ka hyrë në fuqi në orën 16:00 me orën lokale (14:00 GMT), ka shkak­tu­ar reag­ime të men­jëher­shme nga Teherani dhe ka rrit­ur frikën për një kon­flikt të hapur në rajon.

Sipas njof­timeve zyrtare, masa përf­shin kon­troll të plotë detar mbi të gjitha ani­jet që hyjnë dhe dalin nga portet ira­ni­ane, si dhe mon­i­torim të rrep­të të gjithë vijës bregdetare të Iran­it në Gjirin Per­sik, Gjirin e Oman­it dhe pjesë të Detit Ara­bik. Autoritetet amerikane deklaro­jnë se qël­li­mi i opera­cionit është “paran­dal­i­mi i kër­cën­imeve ndaj sig­urisë ndërkom­bëtare dhe sta­bilitetit të tregtisë detare”.

Trump par­ala­jmëron ash­për: “Ani­jet do të elim­i­no­hen”

Në qendër të deklaratave të for­ta është pres­i­den­ti amerikan Don­ald Trump, i cili përmes një pos­ti­mi në rrjetet sociale ka par­ala­jmëru­ar se çdo “ani­je e shpe­jtë sul­muese” ira­ni­ane që i afro­het zonës së bllokadës do të “elim­i­no­het men­jëherë”.

Kjo deklaratë ka rrit­ur ndjeshëm ten­sion­in diplo­matik mes dy vendeve, duke u inter­pre­t­u­ar nga anal­istët si një sin­jal i qartë për për­dorim force në rast të çdo inci­den­ti detar. Koman­da Qen­drore e SHBA-së (CENTCOM) ka kon­fir­muar se opera­cioni po zba­to­het “pa dal­lim fla­muri”, duke përf­shirë çdo ani­je tregtare apo ushtarake që ten­ton të hyjë në zonën e kon­trol­lu­ar.

Irani: “Akt lufte dhe pira­teri ndërkom­bëtare”

Nga ana tjetër, autoritetet ira­ni­ane e kanë cilë­suar bllokadën si një akt të hapur agre­sioni dhe shkel­je të së drejtës ndërkom­bëtare. Teherani ka deklaru­ar se do të përgjig­jet “në kohën dhe mënyrën e duhur”, duke par­ala­jmëru­ar se çdo vend që mbështet opera­cionin amerikan mund të për­bal­let me paso­ja në portet e tij në rajon.

Zyr­tarë ira­ni­anë kanë akuzuar SHBA-në për “pro­vokim të qël­limshëm të një krize të re ushtarake” dhe kanë par­ala­jmëru­ar se nëse sit­u­a­ta për­shkallë­zo­het, mund të rreziko­het edhe armë­pushi­mi i brishtë që ishte disku­tu­ar gjatë bised­imeve të fun­dit diplo­matike.

Alarm ndërkom­bë­tar për trafikun detar

Ndërko­hë, Autoriteti bri­tanik për opera­cionet tregtare detare (UKMTO) ka lëshuar një par­ala­jmërim urgjent për të gjitha ani­jet tregtare në rajon. Sipas njof­tim­it, kufizimet e reja prekin hyr­jen në portet ira­ni­ane dhe zonat për­reth infra­struk­turës energjetike, duke përf­shirë ter­mi­nalet e naftës dhe rrugët krye­sore të furnizim­it.

Ani­jet që ndod­hen aktu­al­isht në portet ira­ni­ane u është dhënë një afat i kufizuar për t’u larguar, ndër­sa ato që kalo­jnë tranz­it nëpër Ngushticën e Hor­muz­it janë këshillu­ar të mba­jnë komu­nikim të vazh­dueshëm me for­cat detare ndërkom­bëtare dhe të jenë në gatish­mëri mak­si­male oper­a­tive.

Dis­lokim ushtarak dhe prani e shtu­ar detare

Sipas të dhë­nave të pub­likuara nga burime ushtarake, të pak­tën 17 ani­je luftarake amerikane janë dis­lokuar në rajon deri mëng­jesin e së hënës. Kjo prani e shtu­ar kon­sidero­het një nga më të mëd­hatë e viteve të fun­dit në këtë zonë strategjike, e cila është jetike për tregt­inë glob­ale të naftës.

Ekspertët par­ala­jmëro­jnë se çdo inci­dent i vogël mes for­cave detare mund të ketë paso­ja të men­jëher­shme për treg­jet ndërkom­bëtare, duke rrit­ur çmimet e energjisë dhe duke kri­juar pasig­uri në zinx­hirët glob­alë të furnizim­it.

Rreziku i për­shkallëzim­it rajon­al

Anal­istët e sig­urisë ndërkom­bëtare thek­so­jnë se për­shkallëz­i­mi në Ngushticën e Hor­muz­it mund të përf­shi­jë edhe vende të tjera të rajonit, veçanër­isht ato që varen nga kali­mi i naftës përmes kësaj rruge strategjike.

Gjiri Per­sik është një nga arteri­et krye­sore të ekonomisë glob­ale të energjisë, dhe çdo bllokadë e zgjatur mund të ketë ndikim të drejt­për­drejtë në treg­jet botërore. Sipas ekspertëve, sit­u­a­ta aktuale është më e rrezik­shme se çdo krizë e mëparshme në dekadën e fun­dit.

Thirrje për de-për­shkallëz­im

Pavarë­sisht ten­sion­eve, disa vende dhe orga­ni­za­ta ndërkom­bëtare kanë bërë thirrje për vetëpërm­ba­jt­je dhe rik­thim në tryezën e nego­ci­atave. Diplo­matët par­ala­jmëro­jnë se munge­sa e dia­logut mund ta çojë rajonin drejt një kon­flik­ti të hapur me paso­ja të paparashikueshme.

Megjithatë, për momentin, retori­ka e ash­për nga të dyja palët dhe pra­nia e shtu­ar ushtarake në ter­ren tre­go­jnë se sit­u­a­ta mbetet tepër e paqën­drueshme.

Ngushti­ca e Hor­muz­it, një nga pikat më strategjike të botës, është kthy­er sër­ish në epiqen­drën e një krize glob­ale që mund të ndrysho­jë ekuili­brat ndërkom­bë­tarë në ditët në vijim.