“Irani tërhiqet ‘përjetë’ nga programi bërthamor? Donald Trump shpall marrëveshjen që trondit diplomacinë globale”
Presidenti amerikan Donald Trump ka njoftuar një zhvillim të papritur dhe potencialisht historik në raportet me Iran, duke pretenduar se Teherani ka pranuar një pezullim të pakufizuar të programit të tij bërthamor. Nëse konfirmohet dhe zbatohet realisht, ky do të ishte një precedent i paprecedentë në historinë moderne të marrëveshjeve ndërkombëtare.
Ky zhvillim vë përballë dy filozofi krejt të ndryshme të diplomacisë amerikane:
Nga njëra anë qëndron marrëveshja e vitit 2015, Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA), e ndërtuar mbi negociata multilaterale, kompromise dhe mekanizma të fortë verifikimi. Ajo përfshinte lehtësime sanksionesh dhe përfitime ekonomike për Iranin në këmbim të kufizimeve të programit bërthamor.
Në anën tjetër është qasja e re e shpallur nga Trump në 2026: presion maksimal, mungesë stimujsh financiarë dhe një pezullim i deklaruar publikisht, pa një dokument të ratifikuar ndërkombëtarisht. Sipas pretendimeve, garancia kryesore mbështetet në presionin ushtarak dhe një bllokadë detare.
Historikisht, marrëveshjet bërthamore janë ndërtuar mbi reciprocitet dhe transparencë. Prandaj, kjo situatë ngre një pikëpyetje thelbësore: a mund të funksionojë një marrëveshje pa një kornizë ligjore të qartë dhe pa mekanizma verifikimi ndërkombëtar?
Nëse JCPOA ishte një kontratë formale me nënshkrime dhe garanci, ky zhvillim i ri duket më shumë si një deklaratë politike me efekt të menjëhershëm, por me qëndrueshmëri të paqartë në afatgjatë.
Në fund, gjithçka varet nga një faktor kyç: a do ta zbatojë realisht Iran këtë pezullim pa përfitime konkrete dhe pa garanci ndërkombëtare? Nëse po, do të rishkruhej mënyra si funksionon diplomacia globale. Nëse jo, kjo mund të mbetet thjesht një lëvizje taktike me ndikim të përkohshëm.