Shkarkimi i presidentit ndez furtunën në Hungari, Orban refuzon pushtetin e ri dhe paralajmëron rezistencë

“Ne kur­rë nuk do t’i njo­him meto­dat e dhun­shme të sundim­it autori­tar si legjitime dhe të ligjshme. Një pres­i­dent i ri, i ven­do­sur në mënyrë të paligjshme në detyrë, nuk mund të jetë i ligjshëm. Nëse pres­i­den­ti largo­het me for­cë, Hun­garia ka të drejtë të rezis­to­jë. Dhe ne do të rezis­to­jmë”, njoftoi lid­eri i Fidesz dhe ish-kryem­i­nistri Vik­tor Orbán në medi­at sociale të hënën në mbrëm­je , pasi par­la­men­ti mira­toi ndryshimet në Kushte­tutë me një shu­micë prej dy të tre­tash që shkarko­jnë Pres­i­dentin e Repub­likës Tamás Sulyok para për­fundim­it të man­datit të tij.

Par­la­men­ti gjithash­tu e kufi­zoi man­datin e një anë­tari të par­la­men­tit në 12 vjet, themeloi Zyrën Kom­bëtare për Kthimin dhe Mbro­jt­jen e Pronës dhe e uli moshën e dal­jes në pen­sion për gjyq­tarët në 70 vjeç. Kjo do të thoshte, ndër të tjera, se Pres­i­den­ti i Gjykatës Kushtetuese, Péter Polt, i cili u emërua nga Fidesz, do të duhej të largo­hej nga detyra. Kjo është godit­ja më e fuqishme deri më tani ndaj sis­temit të qev­eris­jes që Fidesz dhe Orbán kanë ndër­tu­ar gjatë 16 viteve të fun­dit, dhe i cili fil­loi të shkatër­ro­hej pas hum­b­jes së tyre në zgjed­hjet par­la­mentare më 12 prill.

Ske­narët

Nuk është ende e qartë se çfarë lloj rezis­tence po shpall Orbán. Ai ndosh­ta nuk po bën thirrje për dhunë, por për protes­ta, mobi­liz­im të votuesve të Fidesz, bojkote dhe pengim par­la­men­tar, si dhe fil­lim­in e pro­ce­du­rave ligjore. Ish-Pres­i­den­ti János Áder citoi një nen të Ligjit Themeltar Hun­garez në një protestë të kohëve të fun­dit të Fidesz, sipas të cilit askush nuk mund të aspiro­jë pushtetin me dhunë ose ekskluzivitet, dhe të gjithë kanë të drejtë dhe detyrë të lufto­jnë për­p­jek­je të tilla me mjete të ligjshme.

Gerge­ly Gulyás , i cili dha dorëhe­q­jen si kreu i grupit par­la­men­tar të Fidesz për shkak të vendim­it të par­la­men­tit, tha se par­tia mund t’i drej­to­het Gjykatës Evropi­ane të të Drej­tave të Njeri­ut në Stras­burg dhe nuk e për­jash­toi mundës­inë e drej­tim­it të Gjykatës së Drejtë­sisë të Bashkim­it Evropi­an. Ai beson se ndryshimet në Kushte­tutë e kufi­zo­jnë rëndë të drejtën e votës. Kri­tikat për mënyrën e shkarkim­it të Sulyok nuk vijnë vetëm nga Fidesz. Anal­isti poli­tik Gábor Török par­ala­jmëroi në një inter­vistë me Telex se shkarki­mi i pres­i­den­tit aktu­al me një fjali të vetme të një amen­da­men­ti kushtetues është një prece­dent i rrezikshëm.Një shu­micë prej dy të tre­tash në të ardhmen mund të shkarko­jë një pres­i­dent vërtet të pavarur në të njëjtën mënyrë sapo ai të për­plaset me qev­er­inë, gjë që mund të shkak­to­jë një krizë kushtetuese. Amnesty Inter­na­tion­al Hun­garia, Komiteti Hun­garez i Helsinkit dhe avokati Péter Hack kri­tikuan gjithash­tu pro­ce­durën për por­tal­in 444.hu, duke deklaru­ar se ajo anashkalon pro­ce­durën ekzistuese të shkarkim­it, nuk ofron garan­ci të mjaftueshme pro­ce­du­rale dhe ndryshon Kushte­tutën për hir të një per­soni speci­fik.

Nga ana tjetër, ish-pres­i­den­ti polak Lech Wałęsa beson se qev­e­ria e re duhet të shko­jë edhe më tej. Ai e kon­sideron një gabim të madh që Péter Mag­yar nuk ka sjel­lë ende para drejtë­sisë asnjë poli­tikan të sis­temit të vjetër. Ai par­ala­jmëroi se në Poloni, pas rrëzim­it të qev­erisë së Ligj dhe Drejtësi në fund të vitit 2023, askush nuk për­fun­doi në burg, pas së cilës fil­loi të kthe­hej regji­mi i vjetër. Ai ndosh­ta po i refer­o­hej fitores së Karol Nawrocki‑t në zgjed­hjet pres­i­den­ciale të vitit të kalu­ar. Sipas Wałęsa‑s, sis­te­mi i vjetër u shkak­toi dëm shumë hun­garezëve dhe ata që janë përgjegjës duhet të ndëshko­hen. Nëse udhëhe­q­ja e re nuk vepron shpe­jt dhe me ven­dos­mëri, pohon ai, qyte­tarët mund të zhgën­je­hen nga demokra­cia dhe të kthe­hen kundër saj.

Son­dazhet

Son­dazhet e opin­ion­it pub­lik janë ende në anën e Tiszës për momentin. Son­dazhi i fun­dit nga Insti­tu­ti Euro­pi­on i kor­rikut tre­gon se vetëm rreth 60 përqind e njerëzve që votu­an për Fidesz në prill thonë se do të votonin përsëri për part­inë. Orbán duket se po për­piqet ta paraqesë veten si mbro­jtës të kushte­tut­shmërisë për­bal­lë një shu­mice të re prej dy të tre­tash.

Ai dësh­i­ron ta shndër­ro­jë rastin Sulyok në një sim­bol të perseku­tim­it poli­tik dhe ta portretizo­jë Tiszën dhe kryem­i­nistrin Péter Mag­yar si një qev­eri autoritare, legjitimiteti i së cilës duhet të sfi­do­het. Anal­isti Dániel Róna beson se Tisza me të vërtetë ka kalu­ar një vijë prob­lematike, por kuj­ton se ishte qev­e­ria e Orbán-it ajo që më parë dobë­soi fre­nat insti­tu­cionale dhe Gjykatën Kushtetuese.Në të njëjtën kohë, medi­at e pavaru­ra hun­gareze vënë në duk­je se Orbán e ka lënë part­inë në baltë sepse po flet për të drejtën e rezis­tencës nga Shtetet e Bashkuara, ku ka udhë­tu­ar për të ndjekur ndesh­jet e Kupës së Botës. Ligjvënësit e Fidesz po për­piqen ta min­i­mi­zo­jnë mungesën e tij. Balázs Orbán i tha Telex se Vik­tor Orbán “punon për part­inë dhe kampin e tij poli­tik edhe kur udhë­ton”, pa zbu­lu­ar se me kë pritet të tako­het në SHBA.

Meqenëse nuk është më anë­tar i par­la­men­tit, shtoi ai, Orbán është “në këtë kup­tim një njeri i lirë” dhe “do të jetë aty kur të jetë vërtet i nevo­jshëm”.

Ligjvënësi i Fidesz, János Pócs, tha gjithash­tu në mënyrë mis­te­ri­oze se ish-kryem­i­nistri nuk udhë­toi në SHBA vetëm për ndesh­jen e fut­bol­lit. Gjatë man­datit të dytë të Trump, zyr­tarët amerikanë kanë mbështe­tur poli­tikanë të ndryshëm pop­ulistë dhe nacional­istë në Evropë, përf­shirë Orbán-in.

Finan­cial Times rapor­ton se Depar­ta­men­ti i Shtetit i SHBA-së po ofron grante deri në 3 mil­ionë dol­larë për gru­pet evropi­ane pranë lëviz­jes MAGA që po lufto­jnë cen­surën e supozuar dhe po zhvil­lo­jnë “lid­hje qytetëri­mi” midis SHBA-së dhe Evropës.

Orbán po plan­i­fikon një viz­itë në Poloni në shta­tor, ku pritet të tako­het me kre­un e par­tisë Ligj dhe Drejtësi, Jarosław Kaczyńs­ki, duke sug­jeru­ar se ai po kërkon mbështet­je ndërkom­bëtare për një rik­thim të mund­shëm në pushtet.