Akulli i Arktikut po shkrihet me shpejtësi, ja pasojat që paralajmërojnë shkencëtarët

🚀 Provoje Falas

Akul­li detar dimëror në Ark­tik është rik­thy­er në një rënie të shpe­jtë pas një ngadalësi­mi të përkohshëm të shkrir­jes, thanë të hënën shkencë­tarët në Mbretërinë e Bashkuar.

Ngro­h­ja glob­ale e shkak­tu­ar nga aktiviteti njerë­zor ka sjel­lë hum­b­je të akul­lit detar gjatë dim­rit në deka­dat e fun­dit, megjithëse gjet­jet shken­core tre­go­nin se rit­mi i kësaj hum­b­je­je ishte zbu­tur në rajon në fil­lim të viteve 2020.

Por një anal­izë e udhëhe­qur nga Uni­ver­siteti i Southamp­tonit, në bashkëpunim me Qen­drën Kom­bëtare të Oqeanografisë, mbi vëzhgimet më të fun­dit satelitore, zbu­loi nivele jashtëza­kon­isht të ulë­ta të akul­lit detar gjatë dim­rave 2025 dhe 2026 në Arktik.Kur këto të dhë­na i shto­hen prir­jeve afat­g­ja­ta, ekipi tha se ato sug­jero­jnë se hum­b­ja e akul­lit detar dimëror në këtë zonë është rik­thy­er në një fazë të rënies së konsiderueshme.Duo Chan, autori krye­sor i studim­it nga Shkol­la e Shken­cave të Oqean­it dhe Tokës në Uni­ver­sitetin e Southamp­tonit, tha:

“Ky rën­im i mpre­htë ndryshon mënyrën se si e inter­pre­to­jmë ndryshimin e fun­dit të akul­lit detar dimëror në Arktik.“Ajo që dukej si një pauzë në fil­lim të viteve 2020, tani duket se ka qenë një ngadalësim i përkohshëm bren­da një rënieje afat­g­jatë të lid­hur me ngro­hjen glob­ale.”

Akul­li detar i Ark­tikut vepron si një pengesë midis Oqean­it Ark­tik rel­a­tivisht të ngro­htë dhe atmos­fer­ës shumë më të fto­htë dimërore, duke e bërë atë një tregues të rëndë­sishëm të ndryshimeve klimatike.Humbja e tij lejon që më shumë nxe­htësi dhe lagështi nga oqeani të depër­to­jnë në atmos­ferë, gjë që më pas mund të ndiko­jë në mod­elet e pre­sion­it, zhvil­lim­in e stuhive dhe qarkul­lim­in atmos­ferik në shkallë të gjerë, duke ndikuar në mot edhe më në jug.

Midis viteve 2024 dhe 2025, shtrir­ja e akul­lit detar në Ark­tik gjatë fazës kul­more të dim­rit, nga shkur­ti deri në mars, ra me 5,8%.

Kjo ishte rënia më e mad­he nga një vit në tjetrin gjatë dim­rit në regjistrimet satelitore, të cilat kanë nisur në vitin 1978.

Edhe pse shtrir­ja e akul­lit detar në fazën kul­more – pika kur ai arrin shtrir­jen e tij mak­si­male pas rrit­jes gjatë dim­rit – u riku­pe­rua lehtë në vitin 2026, ajo mbeti sër­ish shtrir­ja e dytë më e ulët e regjistru­ar.

Për të anal­izuar më tej rezul­tatet, ekipi kra­ha­soi atë që po vëzh­go­hej nga satelitët me ngjar­je të ngjashme të simu­lu­ara duke për­dorur mod­elet më të fun­dit të ndryshimeve kli­matike.

Alessan­dro Sil­vano, bashkau­tor i studim­it në Uni­ver­sitetin e Southamp­tonit, tha:“Duke iden­ti­fikuar këto ngjar­je analoge, zbu­lu­am se një rënie kaq e mpre­htë në vitin 2025 ishte e paza­kon­të, por fizik­isht e mund­shme në kushtet e ngro­hjes aktuale të Arktikut.”Analizimi i ngjar­jeve të ngjashme u mundë­son gjithash­tu studi­uesve të parashiko­jnë se çfarë ndodh zakon­isht pas një rënieje të mpre­htë të akul­lit detar dimëror, si ajo e vëre­j­tur në vitin 2025.

Pro­fe­sori Simon Josey, bashkau­tor i studim­it në Qen­drën Kom­bëtare të Oqeanografisë, tha:

“Mod­elet analoge sug­jero­jnë se, në kushtet e niveleve aktuale të ngro­hjes së Ark­tikut, akul­li detar dimëror në Ark­tik ka më shumë gjasa të luhatet rreth një niveli më të ulët gjatë viteve të ardhshme sesa të rik­the­het shpe­jt në kushtet e fil­lim­it të viteve 2020.”

“Riku­perimet afat­shkur­tra mund ta errë­so­jnë përko­hë­sisht drej­timin afat­g­jatë të ndryshimeve të akul­lit detar në Ark­tik.

“Nivelet e ulë­ta të shtrir­jes së akul­lit detar dimëror në vitet 2025 dhe 2026 tre­go­jnë qartë se hum­b­ja e akul­lit detar në Ark­tik nuk ka ndalur – ajo po vazh­don në një klimë që po ngro­het.”

Studi­mi u finan­cua nga pro­gra­mi Future Lead­ers Fel­low­ship i UK Research and Inno­va­tion dhe nga Nat­ur­al Envi­ron­ment Research Council./DPA News