Serbia në udhëkryq, Vuçiç çon vendin drejt zgjedhjeve të parakohshme, Brukseli ngre alarmin për presionet ndaj kritikëve të pushtetit

Pres­i­den­ti i Ser­bisë, Alek­san­dar Vuçiç, ka kon­fir­muar se zgjed­hjet e parakohshme par­la­mentare do të mba­hen në mua­jin tetor ose në fil­lim të nën­torit të këtij viti, ndër­sa zgjed­hjet pres­i­den­ciale do të zhvil­lo­hen në një datë të mëvon­shme. Gjatë një kon­fer­ence të për­bashkët për shtyp me kryem­i­nistrin e Repub­likës Çeke, Andrej Babiš, Vuçiç tha se po mban prem­timin e dhënë më herët për t’u dhënë qyte­tarëve mundës­inë të shpre­hin vull­netin e tyre përmes votës. “Vitin e kalu­ar ju thashë se zgjed­hjet e parakohshme par­la­mentare do të mba­heshin deri në fund të vitit 2026 dhe po e mbaj fjalën time ndaj pop­ul­lit serb për t’u dhënë qyte­tarëve mundës­inë për të shpre­hur vull­netin e tyre të lirë. Pra, para fun­dit të vitit, me sig­uri do të kemi zgjed­hje par­la­mentare dhe pak më vonë do të zhvil­lo­hen edhe zgjed­hjet pres­i­den­ciale”, deklaroi ai.

Njof­ti­mi vjen në një moment të ndjeshëm poli­tik për Serbinë. Në fund të mua­jit qer­shor, Vuçiç u tha mbështetësve të Par­tisë Pro­gre­sive Serbe se ishte i gat­shëm të jepte dorëhe­q­jen nga posti i pres­i­den­tit për të kan­did­uar për kryem­i­nistër në zgjed­hjet e parakohshme par­la­mentare, me syn­imin për t’i sig­u­ru­ar par­tisë së tij një man­dat të ri qev­erisës. Ser­bia prej më shumë se një viti është përf­shirë nga protes­ta të vazh­dueshme kundër qev­erisë. Demon­stratat nisën pas shem­b­jes së stre­hës së sta­cionit heku­rud­hor në Novi Sad në vitin 2024, trag­je­di ku hum­bën jetën 16 per­sona. Ngjar­ja shkak­toi zemërim të madh pub­lik dhe nxi­ti akuza për kor­rup­sion, mungesë trans­parence dhe dobësim të shtetit të së drejtës. Që atëherë, stu­den­të, qyte­tarë dhe orga­ni­za­ta të shoqërisë civile kanë orga­nizuar protes­ta të një­pas­njëshme, duke kërkuar përgjegjësi poli­tike, refor­ma insti­tu­cionale dhe mba­jt­jen e zgjed­hjeve të parakohshme par­la­mentare.

Alar­mi i Bruk­selit

Nga ana tjetër, Komi­sion­er­ja Evropi­ane për Zgjer­im­in, Mar­ta Kos, ka shpre­hur shqetësimin për gjend­jen e shoqërisë civile në Ser­bi, duke deklaru­ar se gjatë ditëve të fun­dit shumë për­faqë­sues të saj janë ekspozuar ndaj fushatave shpifëse dhe sul­meve per­son­ale. Në një reag­im të pub­likuar në rrjetin social X, Kos thek­soi se një shoqëri civile e fortë është thel­bë­sore për funk­sion­imin e demokracisë dhe për pro­cesin e inte­grim­it evropi­an. “Një shoqëri civile e fortë dhe qyte­tarë të angazhuar janë një aset për çdo demokraci dhe thel­bë­sorë për një pro­ces të suk­sesshëm zgjer­i­mi. Ata mer­i­to­jnë respekt dhe liri fjale pa frikësim ose për­p­jek­je për të delegjitimuar punën e tyre”, shkroi ajo. Deklara­ta e komi­sioneres vjen në një kohë kur në Ser­bi janë rapor­tu­ar disa raste që kanë ngrit­ur shqetësime për lir­inë e shpre­hjes dhe sig­ur­inë e kri­tikëve të pushtetit.

Një prej tyre është sul­mi ndaj shkrim­tar­it dhe aktivis­tit Vladimir Arseni­je­vić, themelues i shoqatës “Krokodil”, i cili u rrah më 11 kor­rik në qendër të Beogra­dit, vetëm disa orë para mba­jt­jes së tubim­it përku­j­ti­mor “Njerëz­it Kuj­to­jnë Njerëz­it”, kush­tu­ar vik­ti­mave të gjeno­cid­it të Sre­brenicës. Sipas Arseni­je­vićit, ai u sul­mua nga një grup prej 20 deri në 30 të rin­jsh, të cilët e goditën me grushte dhe shqel­ma, ndër­sa e kër­cënu­an para se të largo­heshin. Në vendin ku ishte plan­i­fikuar cer­e­mo­nia përku­j­ti­more ishin shkru­ar grafite që lavdëronin Ratko Mladiqin dhe Ushtrinë e Repub­likës Sërp­s­ka, si dhe mesazhe që mohonin nar­ra­tivën e gjeno­cid­it të Sre­brenicës.

Inci­den­ti u dënua nga Ambasadori i Bashkim­it Evropi­an në Ser­bi, Ambasa­da Bri­tanike, Komi­sioneri për Mbro­jt­jen e Barazisë dhe disa par­ti opoz­itare, të cilat kërkuan het­im të plotë. Megjithatë, Prokuro­r­ia iden­ti­fikoi dy per­sona të përf­shirë në sulm, por vlerë­soi se rasti nuk për­bën vepër penale dhe njoftoi se ndaj tyre do të ngri­hen vetëm pro­ce­du­ra për kundër­va­jt­je. Ndërko­hë, autoritetet serbe kanë inten­si­fikuar veprimet edhe ndaj anal­is­tit ushtarak Alek­san­dar Radić. Gjyka­ta e Lartë në Beograd ka urd­hëru­ar lëshimin e një urd­hër-arresti ndaj tij, me kërkesë të Prokuror­isë së Lartë Pub­like, ndër­sa Min­is­tria e Punëve të Brend­shme e Ser­bisë e dyshon për për­gatit­je të një akti kundër ren­dit kushtetues dhe sig­urisë së shtetit, si dhe për zbu­lim të infor­ma­cionit të klasi­fikuar.

Sipas Prokuror­isë, Radić dyshohet se ka sig­u­ru­ar infor­ma­cione sekrete përmes kon­tak­teve me per­sona të punë­suar në insti­tu­cionet shtetërore.

Het­i­mi lid­het me rastin e ash­tuqua­j­tu­rit “top zanor”, për të cilin Prokuro­r­ia pre­tendon se protes­ta masive antiqever­itare e 15 mar­sit ishte pjesë e një “simuli­mi” të orga­nizuar nga stu­den­tët protestues. Stu­den­tët i kanë hed­hur poshtë këto pre­tendime.

Radić ishte një nga ekspertët e parë që deklaroi pub­lik­isht se gjatë protestës mund të ishte për­dorur një pajis­je zanore kundër demonstruesve.Ai u largua nga Ser­bia në fund të qer­shorit, pasi, sipas deklaratës së tij, medi­at pub­likuan pam­je nga kam­er­at e sig­urisë së banesës së tij, përf­shirë edhe të vajzës së tij të mitur.

Bashki­mi Evropi­an dhe Kom­bet e Bashkuara kanë kërkuar nga autoritetet serbe zhvil­lim­in e një het­i­mi të pavarur për ngjar­jet e 15 mar­sit, ndër­sa deklara­ta e fun­dit e Mar­ta Kos shi­het si një tjetër sin­jal i shqetësim­it të Bruk­selit për gjend­jen e sundim­it të ligjit, lirisë së shpre­hjes dhe hapësirës për veprim të shoqërisë civile në Ser­bi.