Një nga lojërat më të ndjeshme në luftën teknologjike të vazhdueshme midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës është luajtur përgjatë boshtit Uashington-Abu Dhabi. Në qendër të historisë është një njeri: Jonny Gannon , një veteran i CIA‑s me operacione në disa nga mjediset më komplekse të Lindjes së Mesme, i rikthyer në terren në vitin 2023 me një detyrë specifike. Detyra e tij: të verifikonte nëse Emiratet e Bashkuara Arabe ishin vërtet të gatshme të shkëpusnin lidhjet e tyre më të ndjeshme me Pekinin për të pasur akses në teknologjitë më të përparuara amerikane.
Shënjestra e misionit ishte Sheikh Tahnoon bin Zayed Al Nahyan, Këshilltari i Sigurisë Kombëtare të Emirateve dhe një figurë kyçe në sektorin e teknologjisë së vendit përmes grupit G42, i destinuar të bëhej forca lëvizëse pas projektit ambicioz të Abu Dhabit për t’u transformuar në një superfuqi të inteligjencës artificiale. Megjithatë, në të njëjtat muaj, frika po rritej në qarqet e inteligjencës amerikane me lidhjet midis G42 dhe kompanive kineze, të nxitura nga përgjimet dhe raportet e klasifikuara që përshkruanin një përpjekje të mundshme nga Pekini për të fituar akses në teknologjitë dhe algoritmet amerikane.
Misioni Sekret i Njeriut të CIA‑s
E gjithë historia u raportua nga Wall Street Journal. Gannon mbërriti në kryeqytetin e Emirateve të Bashkuara Arabe nën mbulim diplomatik , zyrtarisht i caktuar në ambasadën amerikane, por me detyrën e mbledhjes së informacionit, vlerësimit të qëllimeve të vërteta të sheikut dhe raportimit direkt te drejtuesit e lartë të CIA‑s dhe administratës amerikane. Misioni shpejt mori një dimension të paparë. Gannon jo vetëm që vëzhgoi lëvizjet e G42 nga jashtë, por krijoi një marrëdhënie të drejtpërdrejtë si me Tahnoon ashtu edhe me CEO‑n Peng Xiao, duke u bërë një ndërlidhës midis Uashingtonit dhe Abu Dhabit. Qëllimi ishte të bindeshin Emiratet të eliminonin çdo gjë që ushqente dyshimet amerikane për infiltrimin kinez . Kur inteligjenca identifikoi pajisje të Huawei që ende ishin të pranishme ose që i konsideronte problematike marrëdhëniet me kompanitë e kontrolluara nga Pekini, agjenti u dha udhëzime joformale udhëheqësve të Emirateve për t’i adresuar këto çështje përpara se të rrezikonte përfundimisht negociatat. Brenda pak muajsh, G42 filloi një rregullim të madh të infrastrukturës së saj, duke hequr pajisjet kineze dhe duke forcuar procedurat e sigurisë të kërkuara nga Shtetet e Bashkuara.
Dështimi i SHBA-së
Bazuar në informacionin që doli në dritë, Gannon ua raportoi personalisht gjetjet e auditimit zyrtarëve kryesorë të sigurisë kombëtare të SHBA-së, duke ndihmuar në zhvendosjen e debatit të brendshëm nga një listë e zezë e mundshme tregtare e SHBA-së për G42 në përcaktimin e një rruge që do t’u lejonte Emirateve të vazhdonin të merrnin çipat Nvidia thelbësorë për zhvillimin e qendrave të veta të të dhënave të dedikuara për inteligjencën artificiale. Strategjia pati efekte që shkonin përtej marrëdhënies së thjeshtë dypalëshe midis Uashingtonit dhe Abu Dhabit. Administrata e Bidenit hapi rrugën për aksesin e kontrolluar të Emirateve në teknologjitë amerikane, ndërsa administrata pasuese e përshpejtoi më tej procesin, duke zgjeruar autorizimet për G42 dhe duke mbështetur krijimin e një prej qendrave më të mëdha të inteligjencës artificiale në botë.
Shtetet e Bashkuara mund të konsolidonin kështu lidhjet e tyre me një aleat strategjik në Gjirin Persik dhe ta parandalonin atë të binte përgjithmonë në orbitën teknologjike të Kinës. Emiratet, nga ana tjetër, ishin në gjendje të ndërtonin një ekonomi më pak të varur nga nafta dhe gjithnjë e më të bazuar në inovacion. Megjithatë, misioni i Gannon-it e ndau aparatin amerikan të sigurisë për muaj të tërë : disa zyrtarë besonin se Emiratet e Bashkuara Arabe ishin distancuar vërtet nga Kina, ndërsa të tjerë vazhdonin të dyshonin se Pekini mbante kanale të privilegjuara.
Në fund, mbizotëroi qëndrimi pro-dialog, duke e shndërruar një operacion inteligjence në një nga episodet më domethënëse në garën sino-amerikane për kontrollin e inteligjencës artificiale.Europa në udhëkryq historik, nga ëndrra për një ushtri të përbashkët te përplasja për miliardat e armëve, dështimi i projektit franko-gjerman nxjerr krizën e madhe“Kjo ishte hera e parë që të gjithë udhëheqësit europianë vepruan si një grup i vetëm, pa asnjërin prej tyre që të shkëputej nga qëndrimi i tyre i përbashkët dhe të bënte përpjekje të mëdha për të kënaqur Donald Trumpin”, tha një diplomat i lartë europian, i pyetur nga analistja e “Foreign Policy”, Caroline de Gruyter, për mesazhin kryesor të takimit të liderëve të NATO‑s të zhvilluar në Ankara më 7–8 korrik. Sipas analizës së saj, ky moment mund të duket si një shenjë se vendet europiane, të cilat për dekada janë mbështetur te mbrojtja ushtarake amerikane, po përpiqen të marrin më shumë përgjegjësi për sigurinë e tyre. Megjithatë, ky unitet politik nuk do të thotë se Europa është gati të ndërtojë një mbrojtje të fortë dhe të pavarur.
Vendet më të fuqishme europiane mund të përballen me një tërheqje graduale të SHBA-së nga përgjegjësitë e mbrojtjes në kontinent, por për momentin mbeten ende të varura nga industria amerikane e armëve. Vetëm në vitin 2024, vendet europiane shpenzuan rreth 68 miliardë dollarë për burime mbrojtëse nga SHBA-ja, krahasuar me rreth 11 miliardë dollarë në vit mesatarisht gjatë periudhës 2017–2021.
Por sfida më e madhe po shfaqet brenda vetë Europës. Marrëdhënia mes Francës dhe Gjermanisë, dy fuqive kryesore të kontinentit dhe shtyllave të integrimit europian, po përballet me tensione të mëdha pikërisht në fushën e mbrojtjes. Integrimi europian nisi në vitin 1952 me sloganin “kurrë më luftë”, kur Franca dhe Gjermania Perëndimore, së bashku me Italinë, Belgjikën, Holandën dhe Luksemburgun, vendosën t’i vendosnin industritë e tyre të mbrojtjes nën kontroll mbikombëtar. Qëllimi ishte që rivalitetet historike të zëvendësoheshin me bashkëpunim. Por sot, përballë kërcënimeve në rritje nga Rusia dhe pasigurisë për rolin amerikan, vendet europiane po investojnë sërish në mbrojtje, por gjithnjë e më shumë duke ndjekur interesat e tyre kombëtare.
Nacionalizmi industrial
Një nga shembujt më të qartë të kësaj krize është dështimi i projektit të madh franko-gjerman FCAS (Future Combat Air System), një program me vlerë mbi 100 miliardë euro që synonte krijimin e një avioni luftarak të gjeneratës së gjashtë. Projekti, ku merrte pjesë edhe Spanja, ishte menduar si simbol i një Europe të bashkuar në fushën e mbrojtjes dhe si dëshmi se vendet europiane mund të kapërcenin rivalitetet industriale. Por përplasjet mes kompanive kryesore e çuan projektin drejt krizës.
Kompania franceze Dassault, kontraktori kryesor, kërkoi një rol dominues, ndërsa Airbus Defence nga Gjermania ngriti shqetësime për ndarjen e përgjegjësive, pronësinë intelektuale dhe patentat. Rasti i FCAS tregoi se nacionalizmi industrial po pengon bashkëpunimin europian në një kohë kur ai është më i nevojshëm se kurrë. Në mungesë të rregullave të përbashkëta për ndarjen e punës dhe përfitimeve, kompanitë më të fuqishme tentojnë të mbrojnë interesat e tyre kombëtare.Dështimi simptomatik i projektit FCAS
Rënia e FCAS nxori në pah nevojën për rregulla të reja europiane në industrinë e mbrojtjes. Përballë kërcënimit rus dhe një angazhimi më të pasigurt amerikan, vendet europiane po rrisin investimet dhe po krijojnë projekte të reja. Franca, Gjermania, Italia dhe Spanja po punojnë në projektin e dronëve Eurodrone, ndërsa disa vende po zhvillojnë sisteme të reja mbrojtjeje ajrore dhe raketore.
Megjithatë, ekziston rreziku që kjo garë e re ushtarake të kthehet në një konkurrencë kombëtare, ku kompanitë më të mëdha, të mbështetura nga qeveritë e tyre, të dominojnë tregun. Kjo u pa edhe te FCAS. Presidenti francez Emmanuel Macron e shihte projektin si një simbol të autonomisë strategjike europiane, por Dassault dhe partnerët gjermanë nuk arritën të gjenin një marrëveshje. Gjermania, e cila kishte financuar një pjesë të madhe të projektit, reagoi ashpër dhe pas mosmarrëveshjeve kancelari Friedrich Merz vendosi pezullimin e tij. Ndërkohë, Spanja nuk ishte informuar për këtë vendim.
Kërcënon të kthehet në fillim
Nëse Franca dhe Gjermania vazhdojnë të ndërtojnë kapacitetet e tyre ushtarake mbi baza kombëtare, Europa rrezikon të humbasë idenë e një mbrojtjeje të përbashkët. Për dekada, kombinimi i aftësive ushtarake europiane me mbështetjen amerikane ka garantuar stabilitet në kontinent. Por rikthimi te rivalitetet kombëtare mund të dobësojë vetë projektin europian.
Kjo nuk do të thotë se mbrojtja nuk mund të ketë dimension kombëtar, por problemi lind kur secili vend zhvillon industrinë e vet pa një strategji të përbashkët. Pas dështimit të FCAS, Gjermania ka nisur programe të reja për avionë luftarakë dhe po përballet me probleme edhe në projektin e tankeve KNDS, ndërsa projekte të tjera franko-gjermane në fushën e aviacionit dhe hapësirës kanë hasur vështirësi.
Vendet nordike janë një shans
Me Francën dhe Gjermaninë që po përplasen për projektet e mbrojtjes, një rol më i madh mund t’u takojë vendeve nordike. Suedia, Danimarka dhe Finlanda, së bashku me shtetet baltike, Poloninë dhe Norvegjinë, po kërkojnë një rol më aktiv në ndërtimin e një sistemi të ri europian të sigurisë. Në veçanti, Suedia, falë industrisë së saj të zhvilluar të mbrojtjes, shihet si një vend që mund të ndihmojë në integrimin e kapaciteteve europiane.
Pyetja kryesore mbetet nëse vendet më të vogla europiane do të arrijnë të krijojnë një ekuilibër të ri dhe të ndihmojnë në kapërcimin e përplasjes mes Francës dhe Gjermanisë, apo nëse mosmarrëveshjet mes tyre do të dobësojnë të gjithë projektin e mbrojtjes europiane.
Sipas Caroline de Gruyter, përgjigjja do të tregojë nëse Europa ka mësuar nga historia e saj dhe nëse është në gjendje të ndërtojë një të ardhme të përbashkët sigurie.