“Nuk bëjmë teologji, bëjmë aritmetikë”, ministrja Ibrahimaj për debatin mbi lekun, dosjet dhe mitin

Min­istr­ja e Ekonomisë dhe Ino­va­cionit, Deli­na Ibrahi­maj, në një inter­vistë për “Tirana Exam­in­er” argu­men­ton se rrit­ja e Shqipërisë mbështetet te tur­iz­mi, inves­timet dhe refor­ma, jo te kap­i­tali krim­i­nal. “Ndër­sa nar­ra­ti­va e “narko-shtetit” përhapet nëpër poli­tikën dhe medi­an evropi­ane, ne e pyes­im Deli­na Ibrahi­ma­jn nëse shifrat e qev­erisë janë më në fund mjaft të for­ta, dhe mjaft trans­par­ente, për ta mbyl­lur debatin”.

Inter­vista e min­istres Ibrahi­ma­j­Ka një numër në Shqipëri që ka pushuar së qeni ekono­mi dhe është bërë poli­tikë: 94 lekë për një euro. Për Gjergj Ere­barën e BIRN-it, ese­ja e të cilit, e botu­ar në qer­shor, ka qarkul­lu­ar nëpër çdo redak­si shqiptare dhe mbi tavolinën e çdo diplo­mati me qendër në Tiranë, ngjit­ja dhjetëv­jeçare e mon­ed­hës është një grafik kri­mi.

Para të pista në rendin e qin­dra mil­ionë eurove në vit, të kthy­era në beton, që e fryjnë lekun përtej mer­i­tave të tij, që i mbysin fer­mat dhe fasoner­itë përmes një kur­si këm­bi­mi të ndër­tu­ar nga bota e krim­it. Për qev­er­inë, i njëjti grafik është portret mbër­rit­je­je: dym­bëd­hjetë mil­ionë viz­itorë, 5.7 mil­iardë euro të ard­hu­ra nga udhë­timet, mbi një mil­iard remi­tan­ca, stok inves­timesh në nivele reko­rd, një ekono­mi që bota më në fund ka nisur ta ble­jë me shu­micë.

Të dy nuk mund të kenë të drejtë për proporcionin.Dhe mes tyre qën­dron zbrazë­tia përmes së cilës grinden të dyja palët: të dhë­nat që do ta zgjidhnin pyet­jen ekzis­to­jnë në frag­mente nëpër katër insti­tu­cione dhe nuk janë botu­ar kur­rë në një for­më që zgjidh diç­ka. Pesha e cash-it në transak­sionet e pron­ave, për të cilën nuk ekzis­ton asnjë seri. Vël­limet dhe tipologjitë e një­sisë së intelig­jencës finan­cia­re, të rapor­tu­ara çdo vit por kur­rë në for­më të anal­izueshme.

Mbet­ja e pash­p­jeguar në llog­a­r­itë e jashtme, e shty­pur si zë bilan­ci dhe kur­rë e dekom­pozuar. Burimet e financim­it të bumit të ndër­tim­it, të kapu­ra vetëm përmes copëzave të anke­tave. Katër num­ra, asnjëri sekret, asnjëri i bashkuar. Ibrahi­maj është, me çdo mat­je, min­istr­ja e duhur për këtë pyet­je.

Ajo ka drej­tu­ar INSTAT-in, insti­tutin e sta­tis­tikave tabelat e të cilit të dyja palët e këtij debati ia hed­hin tani njëra-tjetrës. Ka drej­tu­ar admin­is­tratën tati­more, insti­tu­cionin që sheh paratë e deklaru­ara të ekonomisë. Ka drej­tu­ar Min­istrinë e Finan­cave dhe Ekonomisë.

E ka kalu­ar kar­ri­erën bren­da makiner­isë që prod­hon num­rat që Shqipëria boton, gjë që e bën përgjegjëse, në një mënyrë që asnjë min­istër tjetër nuk është, për num­rat që ajo nuk boton.Pyetja nuk ka qenë kur­rë më poli­tike.

Prote­s­tat në bule­vard janë në javën e tyre të pestë. Etike­ta e narko-shtetit bën turne indus­tri­ale në hapësirën infor­ma­tive të Beogra­dit dhe gjen treg të gat­shëm në çdo depar­ta­ment evropi­an të due dili­gence-it që e çmon Shqipërinë sipas rep­uta­cionit dhe jo sipas llog­a­rive.

Dos­jet e SPAK-ut vazh­do­jnë të provo­jnë të dyja gjys­mat e paradok­sit njëherësh: paratë janë të vërte­ta, dhe vazh­do­jnë të kapen. Në këtë botim të HARD TALKS, ne nuk e kurse­jmë min­istren Ibrahi­maj mbi atë që studi­mi i vetë FMN-së provon dhe nuk provon, mbi atë që dos­jet e prokuror­isë ven­dosin në beton, mbi punë­torët që leku i fortë i ka nxjer­rë nga tregu, dhe mbi katër num­rat e pabashkuar.

TIRANA EXAMINER: Min­istre, po jua vë tezën në for­mën e saj më të fortë, sepse nuk është shpik­je tabloide. Gjergj Ere­bara është gaze­tar ekonomik me studime pasuni­ver­sitare në his­tori ekonomike, dhe pre­tendi­mi i tij është speci­fik: para të pista në rendin e qin­dra mil­ionë eurove në vit, të kthy­era në beton, që e for­co­jnë lekun, që e mbysin bujqës­inë dhe prod­himin përmes kur­sit të këm­bim­it. Jo “ekono­mia mba­het me kokainë”. Qin­dra mil­ionë në vit, me paso­ja tragjike. Çfarë në atë fjali është e rreme?

IBRAHIMAJ: Asgjë në të nuk është e rreme, dhe pikër­isht për këtë për­fundi­mi i tij shem­bet. Mer­rni num­rin e tij, qin­dra mil­ionë në vit, dhe unë marr timin: 8.5 mil­iardë euro val­utë e doku­men­tu­ar hyri në këtë ekono­mi në 2025 përmes tur­izmit, remi­tan­cave dhe inves­timeve, e regjistru­ar transak­sion pas transak­sioni në bilancin e page­save.

Tani bëni pjesë­timin që ai nuk e bën kur­rë. Shifra e tij është një përqind­je njëshifrore e fluk­seve. Nuk mund të mbysësh bujqës­inë, të for­cosh një mon­ed­hë për një dekadë dhe të rindër­tosh siluetën e një qyteti me gabimin e rrum­bul­lakim­it të llog­a­risë së tur­izmit. Ai ka shkru­ar një his­tori kri­mi të sak­të dhe ka nxjer­rë prej saj një për­fundim makroekonomik.

His­tor­inë e krim­it e pra­noj. Makroekono­mia është e tija, jo e provave.TE: Arit­metikë e volit­shme. FMN-ja, të cilën ju e citoni pa pushim, vlerë­son se godit­jet e riskut e kanë mbiç­muar lekun me rreth 11 përqind që nga 2021 dhe iden­ti­fikon episode në 2024 kur pre­sionet themelore u për­for­cuan nga for­ca jothemelore. Vetë ban­ka juaj qen­drore shpen­zoi 2.6 përqind të PBB-së duke blerë euro në nën­të muaj të 2024, gati tre­fishi i vitit paraard­hës. Nëse gjithç­ka është diell dhe themele, min­istre, çfarë sak­të­sisht po frenonte Ban­ka e Shqipërisë?

IBRAHIMAJ: Lex­o­jeni studimin që po më citoni. FMN-ja i quan ato godit­je risku ash­tu siç janë: flukse porto­foli që i përgjig­jen rënies së prim­it të riskut të ven­dit, të vlerë­suara me pasig­uri të deklaru­ar, dhe prapë për­fun­don, me fjalët e veta, se mbiçmi­mi është nxi­tur krye­sisht nga fak­torët themelorë.

Tani pyesni veten pse ra pri­mi i riskut të Shqipërisë pas 2021. Dolëm nga lista gri e FATF-së. Hapëm grup­ka­pitu­jt e anë­tarësim­it. Borx­hi pub­lik ra vit pas viti. Kur investi­torët e riç­mo­jnë një vend sepse insti­tu­cionet e tij u për­mirë­suan, mon­ed­ha mbiç­mo­het, dhe pyet­ja juaj më fton të kërkoj fal­je për këtë. Refu­zoj. Sa për Bankën e Shqipërisë, një bankë qen­drore që menax­hon një treg të cekët për­bal­lë një vër­shi­mi fluk­se­sh të ligjshme nuk është provë parash të errë­ta; është provë bol­lëku.

Më tre­go­ni pas­truesin e par­ave që i paraqitet vetë dekom­pozim­it të vari­ancës së FMN-së, dhe unë ju tre­goj një mod­el që nuk mund të ekzis­to­jë. Atë që mod­eli mund ta masë, ia atribuon tur­izmit. Atë që nuk mund ta masë, e kufi­zon mes 5 dhe 15 përqind. E gjithë teza e Ere­barës jeton bren­da ter­mit të gabim­it të anal­izës së vetë kri­tikut tim më të fortë. Ky nuk është prob­le­mi im. Është i tiji.TE: Atëherë t’i lëmë mod­elet për prokuror­itë, ku ter­mi i gabim­it ka emra. SPAK‑u ka gjur­muar të ard­hu­ra kokaine në dhjetëra mil­ionë drejt ndërte­save të cak­tu­ara në Tiranë. Dos­jet e sekuestrimeve të Vlorës për­shkru­a­jnë grupe krim­i­nale që vepro­jnë njëko­hë­sisht si investi­torë dhe si garantues të titu­jve të pronë­sisë. Vetë prokuro­r­ia juaj e posaçme thotë se paratë janë në beton. Mbi çfarë baze uleni këtu dhe më thoni se ndërte­sat janë të pas­tra?

IBRAHIMAJ: Nuk ju kam thënë kur­rë se ndërte­sat janë të pas­tra. Po ju them se ven­di nuk është ndër­tu­ar nga ato të pis­tat, dhe dos­jet që po tund­ni e provo­jnë pikën time, jo tua­jën. Pyesni veten çfarë janë ato dos­je. Janë opera­cionet më të mëd­ha kundër pastrim­it të par­ave në his­tor­inë e këtij ven­di, të çuara deri te ish-min­is­tra, te zyr­tarë në detyrë, te vetë kul­lat, të sekuestru­ara kat pas kati. Një shtet i kapur nuk e prod­hon atë bilanc. Ju po lex­oni veprim­tar­inë e sis­temit imu­ni­tar dhe po e diag­nos­tikoni si infek­sion. Dhe vini re çfarë kuan­tifiko­jnë real­isht dos­jet: rrjeti më prod­him­tar i ndjekur ndon­jëherë penal­isht këtu gjur­moi rreth 150 mil­ionë euro në asete shqiptare përg­jatë viteve të operim­it të tij në kulm. Ai është tavani që mbësht­esin provat, dhe ai futet bren­da një tremu­jori të vetëm të ard­hurash nga tur­iz­mi. Pra po, paratë ekzis­to­jnë. Po, i gje­jmë. Po, i mar­rim. Dhe jo, një ekono­mi trid­hjetë mil­iardë eurosh nuk qën­dron mbi to. Ato katër fjali nuk janë në ten­sion. Janë e gjithë tablo­ja, dhe vetëm e katër­ta kundër­sh­to­het, nga njerëz që nuk e kanë bërë kur­rë pjesëtimin.TE: Het­i­mi i BIRN-it mbi pronat gjeti atë që e qua­jti anom­ali: ndër­ti­mi dhe çmimet rriten ndër­sa kon­tratat e shit­jes, të rreg­ul­lu­ara për demografinë, tkur­ren. Ekon­o­mistët për­shkru­a­jnë fir­ma ndër­ti­mi me xhi­ro të deklaru­ar të papër­fill­shme që paprit­ur pajisen me leje për pro­jek­te me vlerë dhjetëra mil­ionë, zinx­hirë pronësie që kalo­jnë nëpër guas­ka off­shore. Regjistri­mi nuk është origjinë, min­istre. Një kon­tratë porosie regjistron që paratë mbër­ritën, jo ku u fitu­an. Cili insti­tu­cion në këtë vend ver­i­fikon origjinën, me çfarë shkalle, dhe ku janë num­rat e tij?

IBRAHIMAJ: Regjistri­mi nuk është origjinë, e sak­të, dhe asnjë ekono­mi në këtë plan­et nuk e cer­ti­fikon origjinën euro pas euro­je. Stan­dar­di ndërkom­bë­tar është me bazë risku: ban­ka të mbikëqyru­ra, noterë të detyru­ar, një njësi e intelig­jencës finan­cia­re dhe prokurorë, dhe mbi atë stan­dard ne vlerë­so­he­mi nga tre orga­niz­ma ndërkom­bë­tarë të veçan­të, te verdik­tet e të cilëve do të vij. Sa për anom­al­inë, ajo tretet në çastin që i tra­j­toni të dhë­nat me nder­sh­mëri. Kon­tratat e poro­sisë nuk kapen si shit­je në ser­inë e kadas­trës, kësh­tu që një treg që zhven­doset drejt poro­sive tre­gon “shit­je” në rënie për nga ndër­ti­mi i serisë. Të rreg­ul­losh kërkesën me pop­ullsinë rezi­dente është metodologjik­isht e ver­bër në një vend ku 15 përqind e bler­jeve janë jorezi­den­të dhe dias­po­ra blen në qytetet e origjinës. Dhe nëse sek­tori do të ishte lavan­te­ria e leg­jendës, shp­je­go­ni tra­jek­toren e tij: lejet nga 1,336 në 1,158 bren­da një viti, sipër­faq­ja e lejuar poshtë me 47.8 përqind, inves­ti­mi i parashikuar poshtë me 30.5 përqind. Lavan­ter­itë nuk i fikin mak­i­nat sepse uji u shtren­j­tua. Biz­ne­set po.TE: Më lejoni t’ju zbres nga agre­gatët te një per­son, sepse sta­tis­tikat tua­ja kanë vik­ti­ma. Fasoner­itë janë nën 2 përqind të vlerës së shtu­ar dhe në rënie. Bleg­to­ria është në rënie struk­tur­ore. Një rrobaqepëse pesëd­hjetëv­jeçare në Berat nuk bëhet recep­sion­iste hoteli sepse PBB-ja juaj u rrit 3.7 përqind. Më emër­toni një pro­gram të finan­cuar, të synuar, për punë­torët që vetë tabelat tua­ja tre­go­jnë se po nxir­ren nga tregu. Emër­to­jeni.

IBRAHIMAJ: Do ta emër­toj, dhe është më i madh se çdo skemë rikual­i­fiki­mi që pris­nit të recito­ja: quhet paga min­i­male 50 mijë lekë, dhe fak­ti që paga e saj gati u dyfishua në katër vjet nuk është trag­je­dia e pyet­jes suaj, është poli­ti­ka. Jini të nder­shëm me lex­ue­sit tuaj për atë që ishte mod­eli fason: stof i huaj, diza­jn i huaj, duar shqiptare me pagën më të ulët në Evropë, dhe i gjithë marzhi ishte var­fëria e saj. Ai mod­el po ikën për në Egjipt për një arsye të vetme, dhe ajo nuk është kokaina: ne pushuam së qeni ven­di më i lirë në Evropë për të qepur një mëngë, me qël­lim. Por­tu­galia e jetoi këtë, Ruma­nia e jetoi, Bull­gar­ia e jetoi, dhe askush nuk u për­shkroi atyre një het­im narkotikësh; u qua­jtën his­tori suk­sesi. Rrobaqepës­ja në Berat është arsye­ja pse të ard­hu­rat nga tur­iz­mi kanë rëndësi: 5.7 mil­iardë euro të shpërn­dara nëpër bujti­na, kuzhi­na dhe shër­bime pikër­isht në qytetet nga po ikin fasoner­itë, që punë­so­jnë me paga që pronari i fasonit nuk ia pagoi asaj kur­rë. Nuk do të bëj teatër pikël­li­mi për fundin e punës ditore prej pesë eurosh. E refu­zoj premisën. Leku i fortë nuk ia shtren­j­toi asaj të ardhmen. Ia shtren­j­toi Shqipërisë të kaluarën.TE: Një kolum­nist i kësaj reviste argu­men­toi se paratë e pista, duke ndër­tu­ar më shpe­jt, ka gjasa t’i kenë mba­j­tur çmimet e aparta­menteve më të ulë­ta nga ç’do të ishin ndryshe. Shënimet tua­ja argu­men­to­jnë se çmimet nuk kanë nevo­jë fare për shp­jegim krim­i­nal. Të dyja mbro­jt­jet e qev­erisë suaj nuk mund të jenë njëherësh të vërte­ta, min­istre. Zgjidhni njërën: paratë nuk janë aty, ose janë aty dhe sub­ven­cionu­an ofer­tën e bane­save.

IBRAHIMAJ: Po më kërkoni të arbi­troj një kolum­nist kundër bilancit të page­save, dhe unë zgjedh bilancin e page­save pa hez­itim. Pozi­cioni i qev­erisë janë të dhë­nat: Tirana me 2,000 deri 2,200 euro për metër katror qën­dron nën Beogradin, nën Zagre­bin, në niv­el me Prisht­inën, dhe gjys­ma e rrit­jes në euro që nga 2015 është efek­ti mekanik i kur­sit të këm­bim­it mbi asete të çmuara në euro ndër­sa kos­tot ecin në lekë. Çmimeve që nuk kanë nevo­jë për shp­jegim ekzotik nuk u jap asnjë të tillë. Kundër­fak­tu­ali i kolum­nis­tit tuaj është pronë e tij intelek­tuale, dhe një gazetë që boton një gamë argu­mentesh po bën punën e vet; një min­istre që adop­ton çdo argu­ment të botu­ar në mbro­jt­je të saj do të bënte tua­jën. Unë mbaj pozi­cionin që mba­jnë provat. Ai është i mirëprit­ur me mod­elin e vet.TE: Atëherë të provo­jmë sa pro­va jeni real­isht të gat­shme të tre­go­ni. Ju tund­ni çregjistrim­in nga FATF-ja dhe vlerësimet e MON­EY­VAL-it, por çregjistri­mi cer­ti­fikon përm­bush­jen e një plani vepri­mi dhe ato vlerësime masin për­puthsh­mërinë teknike, lig­je në letër, jo efek­tivitetin. Ndërko­hë num­rat që do ta mbyll­nin këtë debat bren­da një pas­dite­je janë të pabo­tu­ar: pesha e cash-it në transak­sionet e pron­ave, tipologjitë dhe vël­limet e një­sisë së intelig­jencës finan­cia­re në for­më të për­dor­shme, gabimet dhe har­resat neto të dekom­pozuara, burimet e financim­it të ndër­tim­it. Një koleg i yni shkroi se një qev­eri e sig­urt për arit­metikën do ta botonte arit­metikën, dhe se çdo vit hes­ht­je­je zbrazët­inë e mbush kul­la më e lartë e bule­vardit, me opera­cionet infor­ma­tive të Beogra­dit dhe Teheran­it që e puno­jnë zbrazët­inë falas. Katër num­ra, min­istre. Ku janë?IBRAHIMAJ: Për cer­ti­fikatat, nuk do t’i lë por­tat të zhven­dosen: plani i veprim­it që FATF-ja cer­ti­fikoi ishte pikër­isht agjen­da e efek­tivitetit, pronësia për­fituese, hetimet finan­cia­re, sank­sionet, dhe tra­jek­tor­ja përg­jatë FATF-së, MON­EY­VAL-it dhe Komi­sion­it Evropi­an tre­gon në një drej­tim të vetëm përg­jatë një dekade. Nëse teza e kap­jes do të ishte e vërtetë, më emër­toni treguesin që do të duhej të ishte në për­mirësim. Nuk ka asnjë, dhe ajo hes­ht­je u për­ket kri­tikëve të mi, jo mua. Për katër num­rat: kolegu juaj ka të drejtë për arit­metikën dhe gabon për sig­ur­inë, dhe do ta provoj në të vet­men mënyrë që vlen. Min­is­tria do të boto­jë, para fun­dit të këtij viti, një raport vje­tor të kon­solid­uar trans­parence: peshën e cash-it në transak­sionet e pron­ave nga të dhë­nat note­ri­ale dhe bankare, vël­limet dhe tipologjitë e një­sisë së intelig­jencës finan­cia­re në for­më të anal­izueshme, dekom­poz­imin e gabimeve dhe har­resave neto bashkë me Bankën e Shqipërisë, dhe një anketë të financim­it të ndër­tim­it. Jo sepse zbrazë­tia është faji ynë; të dhë­nat kanë ekzis­tu­ar në frag­mente nëpër katër insti­tu­cione, dhe frag­mentet janë ushqi­mi i miteve. Sepse e kam bërë pjesë­timin, nuk kam arsye ta fsheh numëruesin. Shtype­ni këtë, kërkomëni llog­a­ri në atë datë, dhe të shohim teza e kujt i mbi­je­ton botim­it. Imja nuk i trem­bet num­rit. Pyeteni Ere­barën për të tijën.TE: Fjalët janë të lira në kor­rik, min­istre, dhe min­istritë kanë prem­tu­ar raporte edhe më parë. Pyet­ja e fun­dit, dhe është ajo së cilës kri­tikët tuaj mund t’i përgjig­jen për tezën e tyre: çfarë prove, konkretisht, do t’jua ndryshonte mend­jen? Çfarë do ta bënte Deli­na Ibrahi­ma­jn të ngri­hej dhe të thoshte se teza e par­ave të drogës kishte të drejtë?

IBRAHIMAJ: Një pyet­je pre­cize meri­ton një përgjig­je pre­cize, ndaj shkru­a­jeni dhe rua­jeni. Tre tregues, mjafton njëri prej tyre. Një fluks vje­tor i pas­tru­ar, i doku­men­tu­ar dhe i ndjekur penal­isht, në mil­iar­da dhe jo në qin­dra mil­ionë, i qën­drueshëm përg­jatë viteve. Një peshë cash‑i në rrit­je në transak­sionet e pron­ave pasi ta boto­jmë, në vend të asaj në rënie që nënkup­to­jnë të dhë­nat bankare. Një mbet­je e pash­p­jeguar në zgjer­im në llog­a­r­itë e jashtme pasi ta dekom­po­zo­jmë. Këta janë fal­si­fikue­sit e mi, në pro­cesver­bal, të lid­hur pikër­isht me atë raport që sapo prem­to­va. Nëse num­rat kthe­hen kundër meje, do të jem e para që e them, sepse ndryshe nga miti, unë e kam vënë veten në pozi­cion për t’u provuar e gabuar. Tani ushtri­mi ecën në drej­timin tjetër. Dym­bëd­hjetë mil­ionë viz­itorë, 8.5 mil­iardë flukse të doku­men­tu­ara, një dekadë kon­fiskimesh, tre vlerësime ndërkom­bëtare, dhe pyet­ja së cilës pala juaj nuk i është përgjigjur kur­rë: cili numër do ta bënte mitin të lëshonte pe? Nëse përgjigj­ja është asnjë, atëherë kjo nuk qe kur­rë ekono­mi. Qe teologji, dhe kjo min­istri nuk bën teologji. Bën arit­metikë, dhe në dhje­tor do ta bëjë pub­lik­isht.

TE: Min­istre, ju falën­deroj.