Shqipëria zien nga protestat/ Rama për DW: Akuzat janë gënjeshtra! Nuk iki

Edi Rama ka për­jash­tu­ar kat­e­gorik­isht mundës­inë e dorëhe­q­jes, pavarë­sisht protes­tave që prej javësh po zhvil­lo­hen në vend.

Në një inter­vistë për Deutsche Welle, kreu i qev­erisë deklaroi se largi­mi nga detyra nuk ka qenë, nuk është dhe nuk do të jetë opsion, duke pre­tend­uar se man­dati i dhënë nga qyte­tarët e dety­ron të çojë deri në fund pro­cesin e anë­tarësim­it të Shqipërisë në Bashkimin Europi­an.

Gjatë inter­vistës, Rama iu përgjigj edhe pyet­jeve mbi prote­s­tat, pro­jek­tet tur­is­tike në bregdet, inves­timet e hua­ja, akuzat për mungesë trans­parence, si dhe për­dorim­in e Intelig­jencës Arti­fi­ciale në qev­eris­je.

Ai hod­hi poshtë pre­tendimet për pri­va­tiz­im të hapësir­ave pub­like, i cilë­soi si gën­jesh­tra akuzat e ngrit­u­ra ndaj qev­erisë ndër­sa mbro­jti ndryshimet ligjore të bëra për zhvil­lim­in e inves­timeve strategjike.

DW: Kryem­i­nistër Edi Rama, jemi këtu në “Jahrhun­derthalle” dhe sapo ju dëgjo­va të mbani një fjal­im krye­sor, ku folët për Intelig­jencën Arti­fi­ciale dhe demokrac­inë, pushtetin dhe qev­eris­jen. Shqipëria është në prit­je të një prur­je­je të mad­he parash. Po flasim për 4 mil­iardë euro që vijnë nga zhvil­limet tur­is­tike në vijën bregdetare. Men­doj se pyet­ja ime hapëse është se çfarë roli do të lua­jë Intelig­jen­ca Arti­fi­ciale në mbikëqyr­jen e këtyre par­ave?

Edi Rama: Nuk shoh lid­hje mes të dyjave, por ajo që mund të them është se përmes Intelig­jencës Arti­fi­ciale, ne mund t’i japim vetes çdo ditë më shumë njo­huri dhe mund të për­fi­to­jmë nga një ndih­më që është abso­lutisht e paimagjin­ueshme në aftës­inë për të na infor­muar, në aftës­inë për të na këshillu­ar. Pra, aty do të shko­jë gjithç­ka.

DW: Po në lid­hje me çësht­jen e bes­im­it? Ju folët për arkitek­turën e pushtetit. Për momentin, në Shqipëri, ka një thy­er­je bes­i­mi tek ajo “arkitek­turë”. Demon­strue­sit po flasin për mungesën e kon­sul­tim­it dhe mbikëqyr­jes demokratike, mungesën e kon­sul­tim­it me pub­likun dhe mbikëqyr­jen. Si do t’i sig­uroni ata se kjo do të ndod­hë?

Edi Rama: Në Shqipëri nuk është thy­er bes­i­mi. Në Shqipëri, ekzis­ton një shem­bull i bukur i lirisë, i demokracisë në veprim, i një bule­var­di që u për­ket njerëzve nga të gjitha sfer­at e jetës që kanë pikë­pam­jen e tyre, që duan që zëri i tyre të dëgjo­het. Pra, kjo është një mer­itë për Shqipërinë dhe ky nuk është prob­lem për Shqipërinë. Ky është një shem­bull i shkëlqy­er se sa larg kemi arrit­ur, duke kuj­tu­ar se në të njëjtin bule­vard, jo një shekull më parë, por vetëm gjatë jetës sonë poli­tike, u vranë njerëz duke prote­suar. Pra, do të tho­ja se ky është një shem­bull i bukur që Shqipëria po i tre­gon botës dhe është një shem­bull shumë unik për rajonin tonë.

DW: Do të doja shumë të flis­ja me ju për bukur­inë, sepse si artist, ju e kup­toni rëndës­inë e bukurisë dhe e kup­toni se si trans­formi­mi pub­lik i hapësirës mund të ndrysho­jë mënyrën se si një komb ndi­het për veten. Nëse e ardhm­ja e Shqipërisë duket si një resort luk­soz Trump-Kush­n­er, çfarë tre­gon kjo për Shqipërinë që po kri­joni?

Edi Rama: Para së gjithash, mund të më japin lek­sione për shumë gjëra – për ekonom­inë, për çësht­jet ligjore, për bujqës­inë, për kujdesin shën­de­të­sor – por ka një gjë për të cilën askush nuk mund të më bëjë lek­sione dhe kjo është bukuria. Dhe jo sepse jam artist, por sepse kam shër­by­er si min­istër i Kul­turës, kam shër­by­er si kryetar bashkie dhe po shër­bej si kryem­i­nistër, duke e bazuar pikër­isht të gjithë mendimin tim te bukuria. Dhe trans­formi­mi i hapësirës pub­like dhe trans­formi­mi i hapësir­ave urbane ka qenë pjesë e rrugë­tim­it tim. Dhe nëse Shqipëria sot po mirëpret 12 mil­ionë tur­istë, është falë kësaj për­p­jek­je­je. Pra, bukuria është diç­ka në të cilën besoj, është diç­ka për të cilën luftoj. Tani, ju sill­ni emra këtu sepse jeni paragjykuese. Nuk jam në gjend­je të përgjig­jem…

DW: A është kjo..?

Edi Rama: Jo, jo, më lejoni të për­fun­doj. Nuk jam në gjend­je të përgjig­jem sepse ju për­mend­ni emra. “Si mund të duket një pro­jekt nga Trump dhe Kush­n­er?” Çfarë është kjo pyet­je? Si mund t‘i përgjig­jesh? Unë nuk po për­mend asnjë pro­jekt. Pro­jek­ti është duke u zhvil­lu­ar dhe kur të jetë gati, atëherë do ta disku­to­jmë pro­jek­tin. Nuk do të disku­to­jmë për njerëz, per­son­azhe dhe bete­ja ide­ologjike me njerëz. Këto janë bete­jat tua­ja. Mund t’i bëni ju, por nuk është bete­ja ime. Bete­ja ime është të sjell në Shqipëri inves­time të hua­ja direk­te. Bete­ja ime është të nxis zhvil­lime që do të jenë abso­lutisht – jo thjesht të shkëlqy­era për Shqipërinë, por do të jenë një dhu­ratë për Europën.

DW: A është pri­va­tiz­i­mi i hapësirës pub­like një çmim që jeni të për­gat­i­tur ta paguani për këtë trans­formim?

Edi Rama: Kjo është një tjetër gën­jeshtër që po thuhet shpesh dhe është bërë fakt, të cilin ju tani po e për­dorni për të ngrit­ur një pyet­je, sepse nuk ka pri­va­tiz­im të hapësirës pub­like. E thjeshtë! Nuk ka! Është gën­jeshtër.

DW: Ju mund të garan­toni që të gjithë do të kenë qas­je…

Edi Rama: Nuk është se mund ta garan­toj. Jeto­jmë në një qytetërim, i cili që nga koha e romakëve ka mar­rë një vendim shumë të thjeshtë: Kush­do që bën akuza duhet të japë pro­va. Ju jeni gazetare, apo jo? Dhe jeni këtu për të infor­muar audi­encën tuaj. Dhe pyet­ja juaj bazo­het në një gën­jeshtër. Dhe më pyesni për “garan­ci”, ndër­sa duhet të më tre­go­ni se ku është pri­va­tiz­i­mi dhe ku është ndon­jë e dhënë që keni gje­tur që ju shqetë­son se do të ketë pri­va­tiz­im të tokës pub­like. Nuk do të ketë! Nuk ka ndod­hur kur­rë dhe nuk do të ndod­hë.

DW: Në vitin 2024, lig­jet e Shqipërisë për mbro­jt­jen e mje­dis­it u ndryshuan me qël­lim hap­jen e rrugës për tur­izmin e hoteleve luk­soze. Dhe kjo është diç­ka që i ka shqetë­suar njerëz­it në Shqipëri, së bashku me shqetësimet e tyre për mungesën e kon­sul­tim­it pub­lik. Cila është përgjigj­ja juaj ndaj këtyre shqetësimeve?

Edi Rama: Unë men­doj se, përsëri, fak­tet janë shumë të rëndë­sishme. Por përsëri, fak­tet lihen mën­janë. Sepse po, ne kemi bërë ndryshime në ligj. Por a e dini çfarë? Ne nuk e ndryshuam thel­bin e ligjit dhe ndryshimet tona nuk janë në shkel­je të stan­dard­eve dhe kritereve europi­ane, të cilat do të sig­uro­he­mi që të ver­i­fiko­hen përmes një pro­ce­si që ka të bëjë me nego­ci­atat tona. Pra, përsëri, paragjykimet nuk janë argu­mente dhe insin­u­atat nuk janë fak­te. Dhe fak­tet janë e vet­m­ja gjë që kam. Nëse keni fak­te për të sfid­uar fak­tet e mia, ju lutem m’i sill­ni. Por nëse keni paragjykime dhe nëse keni bete­ja ide­ologjike për të bërë me Trump dhe nëse keni gjëra të tjera në mend­je, jeni të lirë t’i keni ato, por unë nuk mund t’ju ndih­moj me përgjig­jet e mia.

DW: Në fjal­im­in tuaj ju folët për zemëratën digji­tale. Ju shpikët fjalën “angerithm”. Dhe gjithash­tu folët për për­vo­jën shumë poz­i­tive të qev­erisë suaj me për­dorim­in e AI-së, duke përf­shirë edhe fut­jen në punë të një min­istre­je që është edhe vetë një algo­ritëm i Intelig­jencës Arti­fi­ciale. Nëse jemi në një sit­u­atë ku kemi për­dorim të mirë algo­rit­mik dhe atë që ju e keni qua­j­tur për­dorim të keq algo­rit­mik – ose edhe për­dorim të rrezik­shëm algo­rit­mik – ku na çon kjo? A na çon kjo në një sit­u­atë kon­trol­li qever­i­tar të algo­rit­meve?

Edi Rama: Nuk ka një gjë të tillë, pra për­dorim të mirë algo­rit­mik, sepse algo­rit­mit nuk i pëlqen e vërte­ta e mërz­it­shme. Algo­rit­mit i pëlqe­jnë gën­jesh­trat argëtuese. Algo­rit­mi nuk i pëlqen nuan­cat. Algo­rit­mit i pëlqen skan­dali. Algo­rit­mit nuk i pëlqen paq­ja dhe dashuria. Algo­rit­mit i pëlqen zemëri­mi dhe fri­ka. Sepse është natyra njerë­zore që tërhiqet më shumë nga të gjitha këto. Dhe nuk është puna ime të them se si mund të zgjid­het kjo, në një shoqëri demokratike, si Europa. Por men­doj se Europa dhe bota demokratike po bëjnë një gabim, që një ditë mund të jetë arsye­ja e fun­dit të demokracisë, e cila është pra­n­i­mi i lirisë së “reach”, si një zgja­tim i lirisë së fjalës. Liria e “reach” (shtrir­jes) nuk është liri e fjalës. Liria e shtrir­jes është ajo që dik­tat­u­rat kishin si armën e tyre më vdek­jeprurëse kundër lirisë. Të hyjnë në tru dhe të mbjellin atje të vërtetën e tyre, duke shty­pur çdo të vërtetë tjetër. Algo­rit­mi nuk ka nevo­jë të shtypë me poli­ci sekrete ose me gjyq­tarë të kon­trol­lu­ar. Algo­rit­mi shtyp përmes mbyt­jes dhe përmes ampli­fikim­it. Duke ampli­fikuar gën­jesh­trat, duke mby­tur të vërtetën. Çdo studim thotë se ajo që shpër­ble­het në medi­at sociale janë gën­jesh­trat. Ajo që pra­nohet më pak, është e vërte­ta.

DW: Zoti Rama, prote­s­tat në Shqipëri kanë hyrë në mua­jin e tyre të dytë. Në ditët e para keni thënë që për herë të parë në gjithë këto vite qev­eris­je­je, ju keni kon­sideru­ar, e keni men­d­uar dorëhe­q­jen. Para pak ditësh thatë që ky nuk është një opsion, pasi jeni votëbe­suar nga pop­ul­li shqip­tar për ta anë­tarë­suar Shqipërinë në Bashkimin Europi­an. Janë dy ver­sione të kundër­ta. Pas një mua­ji protes­tash, cili është qën­dri­mi juaj?

Edi Rama: Nuk janë dy ver­sione të kundër­ta. Unë kam ndarë në grupin par­la­men­tar opin­ionet e mia dhe kam shpre­hur një ndje­si lid­hur me fak­tin se unë jam zgjed­hur dhe qën­droj në detyrë për t’i bërë gjërat, jo për t’u tërhe­qur zvar­rë. Dhe ndërko­hë, dorëhe­q­ja nuk ka qenë, nuk është dhe nuk do të jetë opsion për një arsye shumë të thjeshtë: sepse unë jam man­dat­u­ar së bashku me Part­inë Social­iste nga 868 mijë shqip­tarë për të real­izuar mision­in e mbyll­jes së nego­ci­atave për anë­tarësim në Bashkimin Europi­an. Dhe ky është një mision his­torik që nuk mund të lihet në mes për asnjë arsye. Dhe për më tepër pas­taj, për fak­tin se një pjesë e qyte­tarëve zgjed­hin të protesto­jnë. Nga ana tjetër, protes­ta është diç­ka jashtëza­kon­isht kuptim­plotë për Shqipërinë, për nivelin e lirisë, për nivelin e demokracisë dhe për fak­tin që në Shqipëri protesto­het. Njerëz nga të gjitha rrugët e jetës dalin, kanë gjërat e tyre për të cilat dalin, ne kemi detyrën t’i dëgjo­jmë, kemi detyrën ta lex­o­jmë çdo mesazh që ata na japin, dhe këtë po bëjmë.

DW: Nëse Edi Rama nuk do të ishte në petkun e Kryem­i­nistrit, do të kishte dalë të prote­stonte për spi­tale më të mira, për ikjen e tru­rit që vazh­don prej vitesh, për një sis­tem, për një admin­is­tratë më të mirë të cilën e akuzu­at para pak ditësh, e fajë­su­at të the­mi si përgjegjëse?

Edi Rama: Unë nuk kam arsye për të men­d­uar që do të dil­ja aty, nëse do të bazo­he­sha në fak­tet dhe në infor­ma­cionin e vërtetë. Nëse do bazo­he­sha në të gjitha llo­jet e manip­ulimeve, gën­jesh­trave dhe ampli­fikimeve, pat­jetër do dil­ja edhe unë aty. Por fak­tet dhe infor­ma­cioni i vërtetë është ndryshe. Pas­taj shën­de­tësia, arsi­mi edhe të gjithë të tjer­at kanë prob­lemet që kanë. Prob­lemet nuk lindën ditën që fil­loi protes­ta, prob­lemet kanë qenë aty, janë shtru­ar në rrugën e zgjid­hjes, janë zgjid­hur pjesër­isht. Dhe për të çuar për­para zgjid­hjen e tyre kemi mar­rë man­datin e pop­ul­lit shqip­tar me shu­micën më të mad­he ndon­jëherë që kur unë udhëheq Part­inë Social­iste. Kësh­tu që nuk mundet dot që të çohesh një ditë të bukur dhe të thuash që “unë dua shën­de­tësi më të mirë dhe kjo qev­eri duhet të ikë”. Nuk funk­sionon. Duhet të presësh kur të vijnë zgjed­hjet e tjera.